و یک چیز دیگه .... چه خوب بود اشاره میکردی که کشیدن یک کمیک تو ایران چه دردسرهایی داره ، تا اونجایی که یک کاریکاتوریست فقط برای کشیدن همین کمیک به ظاهر ساده ، محکوم به زندان میشه !! و حتی دادستان براش تقاضای اعدام میکنه !!! فکر می کنم این قسمت از قضیه در گزارش شما کاملا نادیده گرفته شده ..... و نادیده گرفتن این موضوع به گزارش شما لطمه می زنه . به نظر من اینکه در یک کشور بخاطر یک کمیک استریپ و سوتفاهم های بعد از آن چندین نفر کشته و زخمی و زندانی می شوند ، موضوع خیلی مهمی .... و فراموش نکنیم روزنامه ایران که ارگان رسمی دولت است نیز به همین دلیل چندین ماه توقیف شد .

کرونی جان، من برای بزرگمهر احترام بسیار زیادی قایل هستم و به هیچوجه قصد کمرنگ کردن کارهایی که برای کمیک استریپ فارسی کرده نداشتم. من مجموعه «قر و قمبیل های قلمی بی قال و قیل» که همان کمیک استریپ های او در چلچراغ هست رو به دقت مطالعه کردم (و همیشه برام الهام بخش بوده). چیزی که هست تفاوت کمیک استریپ به شکل رایج غربی آن با کمیک استریپ هایی است که تا به حال در ایران تولید شده. یعنی ثابت بودن شخصیت ها و همچنین فرم و محتوای کمیک استریپ که روند یکسانی رو دنبال میکنند. در مجموعه چلچراغ شخصیت ها ثابت نیستند و همچنین فرم کامیک استریپ و چیدمان پانل ها از یک هفته به هفته دیگه گاهی تفاوت زیادی داره. درمورد سختی های کار در ایران هم کاملا درست میگی، و برای طولانی نشدن مقاله از خیلی موارد گذشتم (ولی خوبی زیگزاگ اینه که اینجا میتونیم درمورد اش بحث کنیم.) از یک طرف میدونم که تولید کردن یک کامیک استریپ به صورت روزانه چه کابوسی میتونه باشه تو ایران. وقتی قراره هر روز یه ایده بدی واقعا اگه قرار باشه ایده هات دایم رد بشن یا سانسور بشن کار کردن غیر ممکنه. ولی از طرف دیگه، خیلی از کامیک استریپ های خارجی رو که میخونم میبینم همون موضوع ها به راحتی و بدون عبور از خطوط قرمز روزنامه های ایران میتونه در اونها چاپ بشه. مثلا calvin & hobbes رو اگه خونده باشی درباره زندگی از دید یک پسر بچه و ببر عروسکی اش هست و هیچوقت موضوع سیاسی یا مساله ای که (حتی با استانداردهای ایران) جنجالی باشه مطرح نمیکنه. در عین حال یکی از موفق ترین کمیک استریپ های اینجا بود. پس من فکر میکنم که با وجود سختی کار در ایران باز هم جا برای همچین چیزی هست، و اینکه تا حالا کمیک استریپی با این مشخصات نداشتیم برمیگرده به آشنا نبودن عامه مردم با این مفهموم و شاید تا حدودی هم به عادت های کارتونیست های ایرانی.

تصور کنيد کسی تو جزيره ليليپوتها ديگه کاريکاتور نکشه يا مطلب نويسه! ديگه روزنامه ای مستقل چاپ نشه. جماعت عزيز سينما هم فيلمی نسازند.(دارم راجع به سرزمين ليليپوت ها ميگم) حالا چرا؟تا به سانسور اعتراض بشه. ميشه جواب شما را حدس زد:ممکنه بگيد اونی که سانسور ميکنه از خداش هست. دوم اينکه هزار نشريه که همشون از يک ساختمون مياد بيرون جامعه رو پر ميکنه. هر دو تا جواب به اين استراتژی درسته اما عميقتر بهش که فکر کنيد ميبينيد هرچند فضا را تقديم کرديد اما چه زمان پر ارزشی را خريديد. بعضی وقتها در جزيره ليليپوتها بايد عقب نشينی کامل کرد. ليليپوتها هم وقتی گستره را خالی ميبينند بيشتر از توانشون پيشروی ميکنند و کش ميان و ديدشونو از موقعيتی که درش قرار دارند از دست ميدند و بدجوری ضربه پذير ميشن(خودشون خودشونو ضعيف ميکنند)!فراموش نکنيد زمان با ارزشتر از فضاست. نمونه های موفق (البته غير از گاليله) عقبنشينی کامل "مائو" بوده در قرن پيش ونمونه موفق جديدشم پيروزی دموکراتها در امريکا همين چند هفته پيش.بعضيها رو بايد ولشون کرد خودشون اينقدر گازو فشار ميدن که تصادف و مرگشون قطعی هست!