نیما درست میگی. مقاله ای درباره این نوع کامیک استریپ ها که بهشون کامیک استریپ «روزنامه ای» میگن قبلا برای زیگزاگ نوشته بودم و خوندن اش رو به همه کسایی که «این ور آب» رو دنبال میکنند پیشنهاد میکنم.
آشنایی اکثر ایرانیان با مفهوم کامیک بر پایه کامیک استریپ های بزرگمهر و شاید یکی دو نفر دیگر شکل گرفته که هیچ یک از آنها کامیک استریپ روزنامه ای نیستند. از طرف دیگر کمتر ایرانی است که کامیک استریپ های روزنامه ای خارجی رو دنبال بکنه (و این طبیعیه). نتیجه این میشه که انتظاری که یک ایرانی نوعی از یک کامیک استریپ داره چیزی است برپایه تجربه محدود قبلی اش (میگم محدود چون بزرگمهر هم فقط چند ساله که داره استریپ میکشه٬ در مقابل استریپ های انگلیسی سابقه ای بیش از صد سال دارند) و اون انتظار با نقش یک کامیک استریپ روزنامه ای منطبق نیست. این - دست کم برای من- از کامنت هایی که اکثرا میذارن کاملا معلومه. یعنی طرف چون درک درستی از مفهوم کامیک نداره (و اصلا تقصیر خودش هم نیست) چیزی رو انتظار داره که اون کامیک استریپ طبق تعریف اش اصلا قرار نیست برآورده کنه.
کامیک استریپ های بزرگمهر (منظورم مجموعه «ساندویچ» است نه «عروسک پشت شیشه» که در واقع یک رمان تصویری است) یک جور نسخه ایرانی شده کامیک استریپ های یک-صفحه ای اروپایی است. ایرانی شدن اش هم بیشتر برمیگرده به محدودیت های گوناگون که در ایران وجود داشته و داره. در این استریپ ها معمولا چارچوب ثابتی رعایت نمیشه و شخصیت ثابتی وجود نداره. حتی سبک نقاشی و چیدمان آن هم بسته به سلیقه کارتونیست ممکنه هفته به هفته تغییر کنه.
کامیک استریپ های روزنامه ای (تعریف شون در اون مقاله هست ولی دوباره مینویسم) از قواعد خاصی پیروی میکنند: یکی اینکه کوتاه هستند (معمولا سه تا پنج تصویر)٬ دیگری اینکه شخصیت های ثابتی دارند٬ و زمینه مشترکی برای کامیک استریپ وجود داره. مثلا زمینه «این ور آب» ایرانیان خارج از کشور است. یعنی شخصیت های ثابتی در محیط خارج از ایران وجود دارند و این زمینه این استریپ رو تشکیل میده. و به هر موضوعی که بخواهی بپردازی باید از طریق این شخصیت ها و در اینsetting باشه.
حالا قرار نیست در تک تک قسمت های این کامیک استریپ یک معضل اجتماعی ایرانی ها موشکافی بشه و از اون نتیجه گیری بشه. قرار هم نیست نیتجه گرفته بشه که همه ایرانی های خارج از کشور در این شخصیت ها خلاصه میشن و کسی اگه شخصیت خودش رو بین اونها پیدا نکرد ناراحت بشه یا بهش بربخوره. کسانی که چنین انتظاراتی دارند دقیقا به خاطر اینه که درک درستی از مفهوم این نوع کامیک ها ندارند (یعنی فرصتی نبوده که داشته باشند).
به این کامیک استریپ ها باید به شکل یک مجموعه نگاه بشه. یک دفعه ممکنه تو یه قسمت کنایه ای بشه به یکی از خصوصیات یا مشکلات ایرانی ها٬قسمت بعدی ممکنه صرفا یه شوخی تصویری باشه، و قسمت بعدی ممکنه موضوعی کاملا جهانی مطرح بشه که مختص ایرانی ها نیست. ولی همه اینها به شکل کاملا خلاصه و در سه یا چهار فریم مطرح میشه و قرار نیست از کامیک استریپ برای آنالیز دقیق این موضوع ها استفاده بشه. کار کامیک اینه که در این چند فریم بتونه ۱-از نظر هنری خواننده رو ارضا کنه ۲- باعث بشه که خواننده لبخند بزنه و شاید در بعضی مواقع ۳- باعث بشه خواننده در مورد موضوعی بیشتر فکر کنه.
و صد البته هم ممکنه بعضی قسمت های یک کامیک لوس باشند و خواننده رو اونطور که باید ارضا نکنند. همانگونه که اگر تماشاچی یک سریال تلویزیونی باشید ممکن است از یک قسمت آن خیلی خوشتان نیاید٬ اما باز هفته بعد به تماشای قسمت بعدی آن مینشینید.
دست آخر اینکه همانطور که در یک مطلب دیگه هم گفتم خودم اولین کسی هستم که اعتراف میکنم داستانها جای بهتر شدن زیاد دارند و روی این قضیه تلاش میکنم. همانقدر که روی هنر این کامیک ها تلاش میکنم و وقت صرف میکنم. قابلیت نظر دادن برای مطالب هم برای این تعبیه شده اند که خوانندگان بتوانند با نظرهاشون به بهتر شدن مطالب کمک کنند. ولی من هنوز منتظر هستم که نظری رو بخوانم که در آن پیشنهادی در مورد داستانها یا شخصیت ها شده باشه که بتونه به بهتر شدن کار کمک کنه.
همچنین برای جلوگیری از سوتفاهم باید بگم من از طرفداران کامیک های بزرگمهر هستم و کامیک های اون رو خیلی دوست دارم. این که میگم کامیک های بزرگمهر روزنامه ای نیست صرفا معنی اش این است که سبک متفاوتی دارند٬ مثل مقایسه سیب با پرتقال که میتوانید هر دوی آنها رو دوست داشته باشید. وقتی شروع به درست کردن این استریپ کردم میدانستم که با توجه به عدم آشنایی ایرانی ها با این نوع اسرتیپ مشکلات و سوتفاهم های زیادی در راه خواهند بود. من امیدوارم که روزی برسد که انقدر کامیک استریپ های مختلف فارسی وجود داشته باشد که خواننده بتواند با حق انتخاب کامیکی که دوست دارد را انتخاب و دنبال کند. ولی تا وقتیکه که مفهموم کامیک استریپ برایمان درست جا نیافتد اون روز نخواهد رسید و این هدفی است که من با این کمیک ها دنبال میکنم.
-پندار